Een tufstenen puzzel in het centrum van Geldermalsen

Voorafgaand aan de bouw van enkele appartementen wordt aan de Herman Kuijkstraat in Geldermalsen archeologisch onderzoek uitgevoerd. Booronderzoek had reeds aanwijzingen opgeleverd dat zich over het gehele terrein een dik archeologisch vondstenhoudend pakket zou moeten bevinden. Twee boringen liepen op een diepte van 1,5 tot 2 m zelfs vast op stukken tufsteen. De proefsleuf, die vervolgens over het te verstoren deel van het terrein werd aangelegd, leverde een zeer onverwacht resultaat. De stukken tufsteen waar de boringen op vast liepen bleken losse fragmenten te zijn van een muur, waarvan de uitbraaksleuf ca. 3,5 m breed was. De fragmenten werden aangetroffen in de vullingslagen van een gracht, die de muur zuidelijk flankeerde. De opgraving, die momenteel in fasen wordt uitgevoerd, is eigenlijk niet meer dan een begeleiding van de bouwwerkzaamheden, maar heeft aanvullende gegevens opgeleverd met betrekking tot het verloop van de muur en gracht.
De nu bekende gegevens overziend, lijkt het te gaan om een tufstenen ringmuur. Reeds in 1989 werden even ten noordwesten van het onderzoeksterrein ook al resten aangetroffen van een tufstenen muur. Hier zou het gaan om 12e of begin 13e eeuwse resten, die zich onder het dijklichaam van de huidige Lingedijk bevinden. De aan de Herman Kuijkstraat aangetroffen uitbraaksleuf en gracht worden oversneden door sporen uit de 13e eeuw en zijn dus gelijktijdig. Als beide puzzelstukjes worden verbonden dan zou de ringmuur een ovaal tot onregelmatig rond en verhoogd terrein hebben omsloten van iets meer dan 100 m in doorsnede. Dit verhoogde terrein is nu nog goed herkenbaar in het huidige dorpscentrum. De huidige kerk zou samen met andere gebouwen binnen deze muur hebben gestaan en deel hebben uitgemaakt van een burchtterrein of residentie. De bestaande Lingedijk is later aangelegd en het veronderstelde burchtterrein lijkt hierin te zijn opgenomen.
Dat de puzzel nog niet af is mag duidelijk zijn. Gaat het echt om een burcht? Wat is de omvang? Hoe zag de burcht er uit en wat is er verder nog van over? Slechts een heel klein stukje is nu zichtbaar gemaakt. In 1096 wordt al melding gemaakt van een burcht in Geldermalsen. Nooit is echter met zekerheid vastgesteld waar deze precies gelegen heeft. Hebben de heren van Malsen, een belangrijk geslacht in het rivierengebied van die tijd, dan nu eindelijk een aanwijzing bloot gegeven voor de oplossing van deze puzzel...?